گوللاندىيە شەرقىي تۈركىستانلىقلار فېدېراتسىيەسى
ئۇيغۇرلار ئۆزىگە خاس تىلى (ئۇيغۇر تىلى) ۋە ئۇزۇن تارىخلىق مەدەنىيىتى بار تۈركىي خەلق. ئۇيغۇرلارنىڭ كۆپ قىسمى مۇسۇلمان. ئۇيغۇرلارنىڭ ۋەتىنى ئوتتۇرا ئاسىيادىكى شەرقىي تۈركىستان. بۇ زېمىن 1949-يىلدىن بېرى خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ھاكىمىيىتى ئاستىدا بولۇپ، خىتاي ئۇنى «شىنجاڭ» دەپ ئاتايدۇ. خىتاينىڭ 2020-يىللىق نوپۇس تەكشۈرۈشىگە ئاساسلانغاندا، بۇ يەردە 11 مىليوندىن ئارتۇق ئۇيغۇر ياشايدۇ. شەرقىي تۈركىستاندا قازاق، قىرغىز ۋە باشقا خەلقلەرمۇ ياشايدۇ.
شەرقىي تۈركىستاننىڭ ئۆزىگە خاس ئۇزۇن تارىخى بار. 1933-يىلى 12-نويابىر ۋە 1944-يىلى 12-نويابىر شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلغان. دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىكى ئۇيغۇرلار ھەر يىلى بۇ كۈننى خاتىرىلەيدۇ.
تەتقىقاتچىلار ۋە كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىنىڭ مۆلچەرىچە، 2017-يىلدىن بۇيان ئىككى مىليوندىن ئارتۇق ئۇيغۇر ۋە باشقا خەلقلەرنىڭ كىشىلىرى لاگېرلارغا قامالغان. مەجبۇرىي ئەمگەك، مەجبۇرىي ئاسسىمىلياتسىيە ھەمدە تىل ۋە ئېتىقادقا قويۇلغان چەكلىمىلەر توغرىسىدا نۇرغۇن دوكلاتلار بار. بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ كىشىلىك ھوقۇق ئىشخانىسى 2022-يىلى ئاۋغۇستتا ئېغىر كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكلىرى يۈز بەرگەنلىكىنى، بۇلارنىڭ ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت بولۇشى مۇمكىنلىكىنى ئېلان قىلغان. ئامېرىكا ھۆكۈمىتى 2021-يىلى يانۋاردا بۇ قىلمىشلارنى رەسمىي ھالدا ئىرقىي قىرغىنچىلىق (جېنوسىد) ۋە ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت دەپ ئېتىراپ قىلغان. گوللاندىيە پارلامېنتى 2021-يىلى 25-فېۋرال ياۋروپادا تۇنجى بولۇپ، ئۇيغۇرلارغا قارىتىلغان مۇئامىلىنى ئىرقىي قىرغىنچىلىق (جېنوسىد) دەپ ئاتىغان قارارنى ماقۇللىغان.
1990-يىللارنىڭ ئاخىرىدىن باشلاپ ئۇيغۇرلار ۋە باشقا شەرقىي تۈركىستانلىقلار گوللاندىيەگە كېلىپ، بۇ يەردە يېڭى ھايات باشلىغان. ئۇلار گوللاندىيەنىڭ ھەر قايسى شەھەرلىرىدە ياشايدۇ، تىلى، مەدەنىيىتى ۋە ئېتىقادىنى ساقلاپ قېلىش ھەمدە ۋەتىنىدىكى ئەھۋالنى ئاڭلىتىش ئۈچۈن تىرىشىدۇ. بۇ مەقسەتتە گوللاندىيەدە بىر قانچە شەرقىي تۈركىستان تەشكىلاتلىرى قۇرۇلغان:
2026-يىلى بۇ تەشكىلاتلار بىرلىشىپ گوللاندىيە شەرقىي تۈركىستانلىقلار فېدېراتسىيەسىنى قۇردى (گوللاندچە: Oost-Turkistaanse Federatie Nederland، تۈركچە: Hollanda Doğu Türkistanlılar Federasyonu). فېدېراتسىيە گوللاندىيەدىكى شەرقىي تۈركىستانلىقلارنىڭ ئورتاق تەشكىلاتى. ئۇ تەشكىلاتلار ئارىسىدىكى ھەمكارلىقنى كۈچەيتىدۇ، ئورتاق پائالىيەتلەرنى ئۇيۇشتۇرىدۇ ھەمدە گوللاندىيە جەمئىيىتى، سىياسەتچىلىرى ۋە مەتبۇئاتىغا شەرقىي تۈركىستان توغرىسىدا ئۇچۇر بېرىدۇ. فېدېراتسىيەنىڭ مەركىزى Den Haag شەھىرىدە.
سىز گوللاندىيەدىكى شەرقىي تۈركىستانلىق بولسىڭىز، مۇخبىر، تەتقىقاتچى ياكى سىياسەتچى بولسىڭىز، ۋە ياكى فېدېراتسىيەنى قوللىماقچى بولسىڭىز، بىز بىلەن ئالاقىلىشىڭ، ئەزا تەشكىلاتلار بىلەن تونۇشۇڭ، ئەزا بولۇڭ ياكى ئەڭ يېڭى خەۋەرلەردىن خەۋەردار بولۇڭ. فېدېراتسىيە ھەققىدىكى تېخىمۇ كۆپ ئۇچۇرنى ھەققىمىزدە سەھىپىسىدىن تاپالايسىز.
