Federasyon Hakkında

Federasyon Hakkında

1. Kuruluş Tarihçesi

Doğu Türkistanlıların, başta Uygurlar olmak üzere, Hollanda’ya gelerek yerleşmeye başlaması 1990’lı yılların sonlarına dayanmaktadır. Bu süreç, diğer Avrupa ülkelerinde yaşanan göç hareketleriyle de büyük ölçüde aynı döneme denk gelmektedir. Çin hükümetinin uzun yıllardır sürdürdüğü siyasi baskılar, etnik ve dini ayrımcılık ile insan hakları ihlalleri nedeniyle Doğu Türkistan’dan ayrılmak zorunda kalan halkımızın bir bölümü Hollanda’ya yerleşmiştir.

Hollanda’ya gelen Doğu Türkistanlılar, ilk dönemlerden itibaren milli kimliklerini, kültürlerini ve dillerini korumak; aynı zamanda Doğu Türkistan’daki durumu uluslararası kamuoyuna duyurmak amacıyla çeşitli faaliyetler yürütmüştür.

İlk yıllarda Hollanda’daki Uygur toplumunun nüfusu görece sınırlı olmakla birlikte, Doğu Türkistan’daki durumun giderek ağırlaşmasıyla toplumun sayısı artmış ve Doğu Türkistanlılar Hollanda’nın farklı şehir ve bölgelerine yerleşmeye başlamıştır.

Özellikle 5 Temmuz 2009 tarihinde meydana gelen “5 Temmuz Urumçi Katliamı” sonrasında ve 2016 yılından itibaren Çin hükümetinin Uygurlar ile diğer yerli halklara yönelik geniş çaplı baskı, toplama kamplarında alıkoyma, zorla asimilasyon ve benzeri kitlesel soykırım politikalarının yoğunlaşmasıyla birlikte Hollanda’daki Doğu Türkistan toplumunun siyasi ve toplumsal faaliyetleri de daha aktif hâle gelmiştir.

Bu tarihsel süreç içerisinde Hollanda’da Doğu Türkistan ve Uygurlarla ilgili farklı alanlarda faaliyet gösteren çeşitli kuruluşlar kurulmuştur. Bu kuruluşlar, kendi kapasiteleri ve faaliyet alanları doğrultusunda insan haklarının savunulması, Doğu Türkistan’daki durumun uluslararası kamuoyuna duyurulması, gösteri ve siyasi faaliyetlerin düzenlenmesi, ayrıca Uygurların dili, dini ve kültürel mirasının korunması gibi alanlarda çalışmalar yürütmüştür.

Zaman içerisinde kuruluşların sayısının artmasıyla birlikte faaliyetlerin koordine edilmesi, ortak planların oluşturulması, kaynak ve imkânların daha verimli kullanılması ve Hollanda’daki Doğu Türkistan davasının daha güçlü ve ortak bir sesle temsil edilmesi ihtiyacı giderek daha belirgin hâle gelmiştir.

Bu ihtiyaç, birkaç yıllık iş birliği tecrübesi, görüşmeler ve istişareler sonucunda Hollanda’daki bazı şahıs ve kuruluşları; karşılıklı saygı, güven ve iş birliği esasına dayanan federatif bir birlik oluşturma girişimini başlatmaya yöneltmiştir.

Bu girişimin temel düşüncesi; her üye kuruluşun kendi bağımsızlığını, kimliğini ve faaliyet alanını muhafaza ederken, ortak meseleler ve ortak faaliyetlerde birlikte planlama yapması, ortak bir ses ve tutum geliştirmesi ve koordineli hareket etmesidir.

Birlik girişimini başlatanlar, federasyonun kuruluşunun yalnızca birkaç kuruluşun aldığı bir karar olarak kalmamasını; aksine Hollanda’daki Doğu Türkistan toplumunun ortak iradesine ve desteğine dayanan toplumsal bir süreç hâline gelmesini amaçlamıştır.

Bu doğrultuda, 28 Mart 2026 tarihinde federasyon kurma girişimi Hollanda’daki Doğu Türkistan toplumuna resmî olarak duyurulmuş; takip eden süreçte toplum temsilcileri, şahıslar ve kuruluşlarla bir dizi görüşme ve istişare toplantısı gerçekleştirilmiştir.

Bu çalışmaların sonucunda, Hollanda’daki Doğu Türkistanlıların ortak menfaatlerini savunan, kuruluşlar arasındaki iş birliğini güçlendiren ve ortak faaliyetleri koordine eden merkezi bir çatı kuruluş olarak Hollanda Doğu Türkistanlılar Federasyonu kurulmuştur.

Federasyonun Kuruluş Girişimine Katılan Kuruluşlar

1. Hollanda Doğu Türkistan Uygur Birliği — 2008 yılında kurulmuştur.

2. Hollanda Yaşa Uygur Derneği — 2018 yılında kurulmuştur.

3. Uygur Uyanış Derneği — 2019 yılında kurulmuştur.

4. Uygur Radyo-Televizyon ve Medya Derneği — 2019 yılında kurulmuştur.

5. Hollanda Doğu Türkistan Kazak Birliği — 2025 yılında teşkilatlanmıştır.

2. Kuruluş Amacı

Hollanda Doğu Türkistanlılar Federasyonu’nun kuruluşundaki temel amaç; Hollanda’daki Doğu Türkistan toplumu ve kuruluşları arasındaki iş birliğini güçlendirmek, ortak meselelerde birlikte hareket etmek ve Doğu Türkistan meselesini Hollanda ile uluslararası kamuoyuna daha etkili bir şekilde duyurmaktır.

Federasyon aşağıdaki temel hedefleri benimsemektedir:

1. Kuruluşlar Arasındaki Birlik ve İş Birliğini Güçlendirmek

Üye kuruluşların bağımsızlıklarına ve özgün yapılarına saygı göstererek, ortak meselelerde koordineli hareket etmelerini sağlamak; kuruluşlar arasında bilgi, tecrübe ve imkân paylaşımını teşvik etmek.

2. Doğu Türkistan Meselesini Uluslararası Kamuoyuna Duyurmak

Doğu Türkistan’daki insan hakları durumunu, Uygur halkının hak ve menfaatlerini ve halkın bağımsızlık, özgürlük ve adalet yönündeki taleplerini Hollanda ve uluslararası kamuoyuna aktarmak.

3. Siyasi ve Toplumsal Lobicilik Faaliyetlerini Geliştirmek

Hollanda’daki siyasetçiler, parlamento üyeleri, devlet kurumları, medya kuruluşları, insan hakları örgütleri ve diğer ilgili taraflarla diyalog ve iş birliğini güçlendirmek.

4. İnsan Hakları Faaliyetlerini Koordine Etmek

Doğu Türkistan meselesiyle bağlantılı etkinlik, toplantı, gösteri, basın ve kamuoyu faaliyetleri ile diğer toplumsal çalışmaların Doğu Türkistanlıların bağımsızlık ideali doğrultusunda koordineli biçimde yürütülmesini sağlamak.

5. Toplumsal Dayanışmayı ve Teşkilatlanmayı Güçlendirmek

Hollanda’daki Doğu Türkistan toplumunun kendi içerisindeki iletişim, dayanışma ve iş birliğini güçlendirmek; toplumun ortak menfaatlerini temsil etmek ve kurumsal kapasitesinin gelişmesine katkı sağlamak.

6. Gençlerin Yetiştirilmesine Katkı Sağlamak

Gençlerin teşkilatçılık, sivil toplum, medya, araştırma ve liderlik alanlarındaki yetkinliklerini geliştirmek ve onları toplum faaliyetlerine aktif olarak katılmaya teşvik etmek.

7. Dil, Din ve Kültürü Korumak

Uygur dili, kültürü, tarihi, gelenek ve görenekleri ile dini değerlerin korunmasına ve gelecek nesillere aktarılmasına katkı sağlamak.

8. Ortak Bir Ses ve Etkili Bir Hareket Oluşturmak

Hollanda’daki Doğu Türkistan kuruluşlarının ortak meselelerde ortak bir tutum ve koordineli hareket anlayışı geliştirerek daha güçlü ve etkili bir ses oluşturmasına zemin hazırlamak.

3. Gelişim Süreci

Hollanda Doğu Türkistanlılar Federasyonu’nun oluşumu, bir günde ortaya çıkan bir teşkilatlanma süreci değildir. Federasyon; Hollanda’daki Doğu Türkistan toplumunun uzun yıllara dayanan faaliyetlerinin, iş birliklerinin, görüşmelerinin, istişarelerinin ve tecrübelerinin doğal bir sonucu olarak şekillenmiştir.

1. İlk Dönem — Toplumun Oluşumu

1990’lı yılların sonlarından itibaren Doğu Türkistanlıların Hollanda’ya gelip yerleşmesiyle birlikte zaman içerisinde bir toplum yapısı oluşmaya başlamış; milli kimliğin, kültürün ve toplumsal dayanışmanın korunmasına yönelik çeşitli faaliyetler yürütülmüştür.

2. Kuruluşların Oluşumu

Toplumun büyümesi ve Doğu Türkistan’daki durumun giderek ağırlaşmasıyla birlikte Hollanda’da insan hakları, kültür, medya, gençlik, spor ve siyasi faaliyetler başta olmak üzere farklı alanlarda faaliyet gösteren çeşitli kuruluşlar kurulmuştur.

3. İş Birliğinin Güçlenmesi

Zaman içerisinde farklı kuruluşlar ortak faaliyetlerde birlikte çalışmış; tecrübe paylaşımı ve ortak organizasyonlar yoluyla aralarındaki güven ve iş birliğini geliştirmiştir.

Bu süreçte kuruluşların kendi alanlarında yürüttükleri bağımsız faaliyetlerin yanında, ortak hareket etmenin gerekliliği de giderek daha açık biçimde ortaya çıkmıştır.

4. Federasyon Kurma Girişimi

İlerleyen dönemde bazı kuruluşlar ve toplum temsilcileri arasında federasyon modeli altında bir birlik oluşturulmasına ilişkin görüşmeler ve istişareler gerçekleştirilmiştir.

Bu görüşmelerin temel amacı, her kuruluşun bağımsızlığını koruduğu bir yapı içerisinde ortak faaliyetlerin belirli bir sistem altında koordine edilmesidir.

5. Toplumsal Seferberlik ve İstişare Süreci

28 Mart 2026 tarihinde federasyon kurma girişimi Hollanda’daki Doğu Türkistan toplumuna resmî olarak duyurulmuştur.

Bunun ardından toplum içerisindeki kuruluşlar ve şahıslarla çok sayıda görüşme ve istişare toplantısı gerçekleştirilmiş; federasyonun tüzüğü, teşkilat yapısı, sorumluluk alanları ve çalışma yönelimleri üzerinde hazırlık faaliyetleri yürütülmüştür.

6. Federasyonun Kuruluşu

Hazırlık ve istişare süreçlerinin sonucunda Hollanda Doğu Türkistanlılar Federasyonu kurulmuş ve Hollanda’daki Doğu Türkistan kuruluşları arasındaki iş birliğini güçlendiren, ortak faaliyetleri koordine eden merkezi bir teşkilat yapısı olarak faaliyet göstermeye başlamıştır.

7. Geleceğe Yönelik Gelişim Alanları

Federasyon, gelecekte dış politika ve lobicilik, iç koordinasyon, medya ve iletişim, insan hakları faaliyetleri, gençlerin yetiştirilmesi, kültürel ve toplumsal faaliyetler ile kuruluşlar arası iş birliği gibi alanlarda çalışma kapasitesini daha da geliştirmeyi hedeflemektedir.

Temel İlkemiz

Federasyonun temel ilkesi; karşılıklı saygı, karşılıklı güven, eşitlik, iş birliği ve ortak menfaatler temelinde birlikte hareket etmektir.

Hollanda Doğu Türkistanlılar Federasyonu; Hollanda’daki Doğu Türkistan toplumunun ortak menfaatlerini temsil etmeyi, toplumun iç birliğini ve teşkilatlanma kapasitesini güçlendirmeyi, Doğu Türkistan meselesini uluslararası platformlarda daha etkili biçimde gündeme getirmeyi ve Doğu Türkistan halkının bağımsızlık arzusu, özgürlük, adalet ve temel insan hakları için yürüttüğü mücadeleye katkı sağlamayı uzun vadeli görev ve sorumlulukları arasında görmektedir.