Een brief aan mijn moeder in de andere wereld.

Lieve mama,

Vandaag wilde ik je een brief schrijven. Maar deze keer kon ik op de envelop niet schrijven: ‘Naar Ürümqi’, ‘Naar ons huis’ of ‘Voor mijn moeder’. Want jij bent vertrokken uit deze wereld, waar alle adressen thuishoren, en begonnen aan je eeuwige reis.

Op 15 september 2026, om zes uur ’s ochtends volgens de tijd in Ürümqi, verliet je op 85 jarige leeftijd deze wereld en keerde je terug naar Allah, onze ware schepper.

Maar ik was niet bij je. Ik kon je hand niet vasthouden en niet nog één keer in je ogen kijken. Ik kon niet zachtjes in je oor fluisteren: ‘Mama, ik ben er.’ Ik kreeg zelfs niet de kans om je stem voor de laatste keer te horen. Want er waren wrede barrières die ons in deze wereld van elkaar gescheiden hielden.

Sinds 2016 mochten we geen contact meer met elkaar hebben. We mochten niet met elkaar bellen en geen brieven naar elkaar sturen. Zelfs de band tussen een moeder en haar zoon werd door die politieke barrières opgesloten.

Maar er was één ding dat geen enkele regering, geen enkele gevangenis, geen enkele grens en geen enkel kamp ons kon afnemen: onze gebeden.

Tien jaar lang konden we elkaars stem niet horen, elkaars gezicht niet zien en onze brieven niet bij elkaar krijgen. Maar telkens wanneer ik mijn handen ophief om te bidden, voelde ik dat jij ergens ook voor mij aan het bidden was.

Zo waren we, hoewel we in deze wereld geen contact met elkaar mochten hebben, dankzij Allah toch elke dag op een geestelijke manier met elkaar verbonden.

Mama, de woorden die je me zestien jaar geleden vertelde, klinken nog altijd in mijn oren:

‘Mijn zoon, geef de weg die je hebt gekozen niet op. Blijf vooruitgaan. Maak je geen zorgen om mij. Ik sta achter je en ik ben tevreden over je. Het enige wat ik van je vraag, is dat je niet van je weg afwijkt!’

Destijds besefte ik niet hoeveel betekenis deze woorden in mijn leven zouden krijgen.

De afgelopen tien jaar hebben jouw woorden mij telkens weer overeind geholpen. Wanneer ik je miste, wanneer de eenzaamheid me zwaar viel en wanneer ik het verdriet van onze scheiding bijna niet meer kon dragen, waren het jouw woorden die me de kracht gaven om weer op te staan.

Ik ben je woorden ‘Maak je geen zorgen om mij’ nooit vergeten. Maar mama, als ik je ooit zorgen heb bezorgd, vergeef me dan. Want ik heb inmiddels begrepen dat niet alleen ik een prijs voor deze weg heb moeten betalen. Jij hebt die prijs samen met mij gedragen.

Vandaag denk ik aan jou, maar ik denk niet alleen aan mijn eigen verdriet. Ik denk ook aan alle andere moeders.

Achter de vele mensen die strijden voor de vrijheid, waardigheid en rechten van hun volk en hun vaderland, staan talloze moeders van wie de namen onbekend blijven.

Misschien verschijnen hun namen nooit in het nieuws. Misschien komen hun foto’s nooit in boeken terecht en wordt hun verhaal nooit door historici opgeschreven. Maar ze zijn er wel.

Ze wachten tot hun zoon terugkomt. Ze hopen de stem van hun dochter weer te horen. Ze weten niet waar hun kinderen wonen, of ze ’s nachts rustig kunnen slapen en of er iemand bij hen is wanneer ze ziek worden. Toch blijven ze voor hun kinderen bidden.

Dat is de kant van heldendom die de wereld niet ziet.

Een held zijn betekent niet alleen dat je op een plein gaat staan en je stem laat horen. Soms betekent heldendom dat je jarenlang blijft wachten. Soms betekent het dat je huilt zonder dat iemand het ziet. Soms betekent het dat je je kind, ondanks alle gevaren en moeilijkheden, zegt: ‘Geef je weg niet op.’ En soms betekent het dat je je kind kracht geeft, terwijl je eigen hart van verdriet breekt.

Mijn moeder was een van die moeders.

Mama,

Ik heb je tien jaar lang niet gezien, maar ik geloof dat jij mij geen enkele dag bent vergeten.

Ik heb je stem tien jaar lang niet gehoord, maar jouw woorden: ‘Geef je weg niet op’, hebben al die jaren in mijn hart blijven bestaan.

In deze wereld mochten we geen contact met elkaar hebben. We mochten elkaar niet ontmoeten en zelfs geen brief naar elkaar sturen. Jij kon mijn stem niet horen en ik kon de jouwe niet horen.

Maar nu, mama, ben je naar de andere wereld vertrokken. Vanaf nu kan niets in deze wereld ons nog van elkaar scheiden.

Daarom schrijf ik je deze brief. Niet omdat ik denk dat ik hem bij je kan laten bezorgen, maar omdat ik de woorden die ik al tien jaar in mijn hart draag eindelijk naar buiten wil laten komen.

Ik wil je dit zeggen: mama, ik ben jouw woorden en de kracht die je me hebt gegeven nooit vergeten. Je zei: ‘Ik ben tevreden over je. Geef je weg niet op.’ Die woorden heb ik tijdens de moeilijkste momenten van mijn leven met me meegedragen, alsof het iets kostbaars was dat jij aan mij had toevertrouwd.

Nu vraag ik me nog maar één ding af: heb ik geleefd op een manier die jouw vertrouwen in mij waard was?

Mama, ik zal mijn hele leven blijven proberen een antwoord op die vraag te vinden.

Vandaag rouw ik om jou, omdat ik je voor altijd moet missen. Maar jouw leven heeft me opnieuw iets belangrijks geleerd: de droom van een volk om vrij te zijn, leeft niet alleen op protestpleinen of in politieke toespraken.

Die droom leeft ook in de gebeden van moeders, in de stilte van vaders, in het verlangen van families om weer samen te zijn en in de harten van mensen die blijven hopen dat ze ooit naar huis kunnen terugkeren.

Soms is de grootste wens van een moeder aan het einde van haar leven niets meer dan haar kind nog één keer zien. Wanneer die wens niet uitkomt, kan geen enkele politieke uitspraak en geen enkele toespraak de pijn daarvan volledig beschrijven.

Daarom is ons verhaal niet alleen ons eigen verhaal. Het is ook het verhaal van miljoenen families die leven met scheiding, wachten en verlangen naar hun dierbaren.

Misschien kent de wereld de namen van sommige mensen die zich inzetten voor hun vaderland. Maar de moeders die hun kracht geven, de vaders die jarenlang wachten tot hun kinderen thuiskomen en de kinderen die opgroeien zonder de liefde en nabijheid van hun ouders, blijven vaak onbekend.

Vandaag wil ik mijn diepe respect uitspreken voor mijn moeder, een van die onzichtbare helden.

Ze was geen politiek activiste. Ze hield geen toespraken op pleinen en droeg geen vlag in haar handen. Ze had alleen haar gebeden.

Maar er is geen kracht die groter is dan het gebed van een moeder.

Mama,

Je hebt 85 jaar geleefd en in die jaren veel meegemaakt. Maar je hebt je laatste levensjaren niet samen met je zoon kunnen doorbrengen. En ik kon niet bij je zijn toen je ouder werd en me misschien het meest nodig had.

Dat is een wond die ik de rest van mijn leven met me zal meedragen.

Maar ik weet dat je me niets kwalijk nam, want je hebt zelf gezegd: ‘Ik ben tevreden over je.’

Mama, rust nu maar uit.

Niemand kan je nog pijn doen. Niemand zal je nog vragen waar je zoon is. Er zijn nu geen grenzen, geen gevangenissen, geen barrières en geen verboden meer tussen ons.

Nu is er alleen nog de genade van Allah.

Ik vertrouw je toe aan Allah, mama. Tot de dag waarop ik ooit naar jou terugkeer, zal ik jouw woorden in mijn hart bewaren en ermee verder leven.

Je zei tegen me: ‘Blijf vooruitgaan.’

En dat zal ik doen.

Je zei: ‘Geef je weg niet op.’

En ik zal blijven proberen trouw te blijven aan mijn geweten en me te blijven inzetten voor de onafhankelijkheid van mijn vaderland, de vrijheid van mijn volk en gerechtigheid.

Vandaag wil ik je maar één ding zeggen:

Ik mis je ontzettend, mama…

Alle woorden die ik je in deze wereld niet heb kunnen zeggen, schrijf ik nu in deze brief.

Als deze brief je ooit zou kunnen bereiken, hoop ik dat je dit weet: je zoon is jou niet vergeten. Hij is jouw gebeden niet vergeten en evenmin jouw woorden: ‘Ik ben tevreden over je.’

Mama, vandaag ben je alleen aan je reis naar de andere wereld begonnen. Maar jouw gebeden, jouw woorden en jouw liefde zijn bij mij gebleven.

Met Allahs wil zullen we elkaar ooit weer ontmoeten. Ik hoop dat ik je die dag recht in de ogen kan kijken en tegen je kan zeggen:

‘Mama, ik heb mijn weg niet opgegeven!’

Moge Allah je in zijn genade opnemen. Moge je graf vol licht zijn en moge het paradijs jouw eeuwige verblijfplaats worden.

Ik vertrouw je toe aan Allah, mama.

Van je zoon, die je voor altijd zal missen,

Abdusalam Niyaz Uyghur

Nederland, 18 september 2026